جلالت است ، به كبريايى و جلال در نگنجد و سرمايهء رحمت و مهر ، با مهربانى توصيف نمىشود . مؤمن است نه به عبادت . درك‌كننده است نه به حواس و اندام . گوينده است نه با زبان . او بدون اينكه با چيزها آميخته باشد در همه چيز است و بدون اينكه با چيزى فاصله داشته باشد بيرون از همه چيز است . برتر از همه چيز است و جلوتر از همه چيز ، بدون اينكه بتوان گفت چيزى از او برتر يا جلوتر است . درون همه چيز است ، نه آنچنان كه چيزى درون چيزى و برون از همه چيز است نه آنچنان كه اشياء برون از يك ديگرند . ( 1 ) در اين هنگام ذعلب مدهوش درافتاد و سپس گفت : به خدا سوگند مانند اين پاسخ هرگز نشنيده بودم و هرگز چنين پرسشى نخواهم كرد « 1 » . ( 2 ) و نقل شده است كه عربى به حضور امام صادق ( ع ) آمد و گفت : آيا پروردگارت را در حالى كه او را پرستش مىكنى ديده‌اى ؟ فرمود : چنان نيستم كه خدايى را بپرستم كه او را نبينم . گفت : او را چگونه ديده‌اى ؟ فرمود : چشمها او را آشكارا نمىبيند بلكه دلها او را با حقايق ايمان درك مىكنند . خداوند با حواس درك نمىشود و با مردم قياس و سنجيده نمىشود . با آيات و نشانه‌ها شناخته شده است و با علامات وصف مىشود . در حكم و فرمان خود ستم نمىكند و او خدايى است كه خدايى جز او نيست . مرد عرب گفت : خداوند داناتر است كه رسالت خود را كجا نهد . « 2 » ( 3 ) به امير المؤمنين ( ع ) گفته شد : خداوند چگونه مردم را محاسبه مىكند ؟ فرمود : همچنان كه ايشان را روزى مىدهد . گفته شد : چگونه آنان را محاسبه مىكند در حالى كه ايشان او را نمىبينند ؟ فرمود : همان گونه كه ايشان را روزى مىدهد و او را نمىبينند . ( 4 ) مردى از ايشان پرسيد : پروردگار تو پيش از اينكه آسمان و زمين را بيافريند كجا بوده است ؟ فرمود : كجا در مورد مكان است و حال آنكه خداوند پيش از مكان وجود داشته است . « 3 »

--> ( 1 ) . با همين تفصيل در صفحهء 305 توحيد صادق ( رضي الله عنه ) آمده است و مختصرتر در صفحهء 64 جلد 10 شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد ، چاپ محمد ابو الفضل ابراهيم ، مصر ، 1961 ميلادى آمده است . م . ( 2 ) . در صفحهء 108 توحيد صدوق ( رضي الله عنه ) از قول حضرت باقر ( ع ) آمده است و اندك تفاوتى در مقدمه دارد . ضمنا سئوال‌كننده از خوارج بوده است . م . ( 3 ) . نظير اين روايت با سلسلهء اسناد و توضيح در صفحهء 77 توحيد صدوق آمده است . م .